Wat is de renovatieverplichting?
De renovatieverplichting is een Vlaamse regel die bepaalt dat wie een woning koopt met een slecht EPC-label, die woning binnen een vastgestelde termijn energiezuiniger moet maken. Concreet: koop je een woning met label E of F, dan moet je ze binnen 6 jaar na de aankoop opwaarderen naar minstens label D.
De verplichting geldt voor woningen die na de aankoop als hoofdverblijfplaats of als verhuurde woning worden gebruikt. Het doel is het Vlaamse woningbestand stap voor stap energiezuiniger te maken, te beginnen bij de woningen die het slechtst scoren.
De renovatieverplichting is daarmee een van de belangrijkste drijfveren achter de vraag naar energiebesparende renovaties in Vlaanderen. Wie een woning met een laag label koopt, weet van bij de start dat er de komende jaren een renovatiebudget moet worden vrijgemaakt.
De verplichting geldt voor woningen die sinds begin 2023 worden gekocht met label E of F. Wie vóór die datum een woning met een laag label kocht, valt er doorgaans niet onder. Koop je vandaag een woning met label E of F, dan weet je dus van bij de start dat er binnen de 6 jaar een opwaardering naar minstens D op de planning staat.
- Label E of F — de renovatieverplichting geldt voor deze woningen.
- Binnen 6 jaar — na de aankoop moet de woning minstens label D halen.
Voor wie geldt de renovatieplicht?
De verplichting rust op de nieuwe eigenaar van een woning met label E of F. Wie zo'n woning koopt, neemt dus niet alleen de woning over, maar ook de plicht om ze binnen 6 jaar op te waarderen. Dat geldt zowel voor wie er zelf gaat wonen als voor wie ze verhuurt.
De termijn van 6 jaar begint te lopen vanaf de aankoop. Dat geeft je tijd om de renovatie te plannen, offertes te vergelijken en de werken gefaseerd uit te voeren. Wie het label niet tijdig verbetert, riskeert sancties van het Vlaams Gewest.
Belangrijk om te weten: de verplichting volgt de woning, niet de persoon. Verkoop je de woning binnen die 6 jaar door zonder het label te verbeteren, dan gaat de verplichting in principe over op de volgende eigenaar. Dat is een punt om mee te nemen wanneer je een woning met een laag label koopt of verkoopt.
- Nieuwe eigenaar — de verplichting volgt de aankoop.
- 6 jaar vanaf aankoop — de termijn om op te waarderen naar D.
Van E of F naar minstens D
De opwaardering van E of F naar minstens D bereik je doorgaans met gerichte isolatie en een zuinigere verwarming. Dakisolatie is vaak de maatregel met de grootste impact per geïnvesteerde euro, gevolgd door muur- en vloerisolatie en hoogrendementsglas.
Welke maatregelen precies nodig zijn, hangt af van je woning. Laat daarom eerst een energiedeskundige of renovatieadviseur kijken waar de grootste winst zit. Zo vermijd je dat je investeert in een ingreep die je label nauwelijks vooruithelpt, terwijl een andere maatregel met hetzelfde budget veel meer effect zou hebben.
- Dakisolatie — doorgaans de grootste impact.
- Muur- en vloerisolatie — helpen het label verder op te krikken.
- Zuinigere verwarming — een moderne ketel of warmtepomp.
Renovatieplicht en premies
De renovatieverplichting hoeft niet alleen maar een kost te zijn. Veel van de ingrepen die je nodig hebt om van E of F naar D te gaan, komen in aanmerking voor Mijn VerbouwPremie of de EPC-labelpremie. Zo verdien je een deel van de investering terug terwijl je aan de verplichting voldoet.
Wie de woning bovendien laat renoveren door erkende vakmannen, kan vaak ook genieten van een verlaagd btw-tarief op de werken. Bundel je aanvragen en attesten, zodat je maximaal gebruik maakt van de beschikbare steun.
- Mijn VerbouwPremie — steun voor de energiebesparende werken.
- EPC-labelpremie — premie gekoppeld aan je labelverbetering.
Zo pak je de renovatieverplichting aan
Een doordachte aanpak begint met een actueel beeld van je woning. Laat een EPC-attest opmaken als je het huidige label niet kent, en vraag een energiedeskundige waar de grootste winst zit. Daarna vergelijk je offertes voor de prioritaire werken, zodat je een realistische planning en een budget opstelt binnen de 6 jaar die je hebt.
Via het formulier van Offertekampioen kun je voor die werken offertes opvragen bij gespecialiseerde vakmannen. Door de renovatie in stappen te plannen en telkens te vergelijken, houd je de kost onder controle en werk je gestaag naar label D toe, zonder jezelf financieel te overbelasten.
Breng vroeg in kaart welke offertes je nodig hebt en vergelijk ze, want de renovatiekost bepaalt in grote mate je planning. Wie pas op het einde van de termijn begint, betaalt vaak meer omdat er geen ruimte meer is om te vergelijken. Een planning met marge geeft je de kans om de juiste vakman tegen de juiste prijs te kiezen.
Welke woningen vallen buiten de renovatieplicht?
De renovatieverplichting is enkel van toepassing op woningen met label E of F. Koop je een woning met label D of beter, dan rust er geen opwaarderingsplicht op je. Ook voor nieuwbouw geldt de verplichting niet, omdat die woningen al met een goed label worden opgeleverd.
Dat neemt niet weg dat ook een woning met label D nog energiezuiniger kan worden. Maar de wettelijke plicht om binnen 6 jaar op te waarderen naar D geldt enkel wanneer je een woning met E of F koopt.
Ook woningen die om juridische of technische redenen niet verbeterd kunnen worden — denk aan beschermde monumenten of gebouwen waar isoleren om stedenbouwkundige redenen niet mag — kunnen in sommige gevallen buiten de verplichting vallen. Wie twijfelt of zijn woning onder de renovatieverplichting valt, checkt dat best via de officiële kanalen van het Vlaams Gewest, want de uitzonderingen zijn strikt omschreven.
- Label D of beter — geen opwaarderingsplicht.
- Nieuwbouw — wordt met een goed label opgeleverd.
De rol van het EPC-attest in de renovatieplicht
Het EPC-attest speelt een dubbele rol in de renovatieverplichting. Aan de ene kant bepaalt het attest van de verkoper of de woning label E of F heeft en dus onder de verplichting valt. Aan de andere kant is een nieuw attest na je renovatie het bewijs dat je de woning effectief naar minstens D hebt opgewaardeerd.
Bewaar daarom zowel het attest van bij de aankoop als het nieuwe attest na de werken. Zonder dat nieuwe attest kun je niet aantonen dat je aan de verplichting hebt voldaan, ook al heb je de werken wel uitgevoerd.
Stap voor stap naar label D
Een haalbare aanpak bestaat uit drie stappen. Stap één: laat je woning bekijken en bepaal met een energiedeskundige welke maatregelen de grootste impact hebben. Stap twee: vraag offertes op voor die werken en plan ze binnen je budget. Stap drie: laat na de werken een nieuw EPC-attest opmaken dat je opwaardering bevestigt.
Door de werken te spreiden over de beschikbare 6 jaar houd je de financiële druk behapbaar. Start wel tijdig: hoe vroeger je in kaart brengt wat er moet gebeuren, hoe meer ruimte je hebt om offertes te vergelijken en de juiste keuzes te maken.
Renovatieplicht voor verhuurders
Ook wie een woning met label E of F koopt om te verhuren, is aan de renovatieverplichting onderworpen. De plicht om binnen 6 jaar op te waarderen naar minstens D geldt dus niet alleen voor eigenaars die er zelf gaan wonen, maar evenzeer voor verhuurders.
Voor verhuurders is er bovendien een bijkomende reden om het label te verbeteren: een energiezuinige woning is aantrekkelijker voor huurders en kent doorgaans minder leegstand. De renovatie is dus niet alleen een wettelijke plicht, maar ook een investering in de verhuurbaarheid van de woning.
Welke documenten heb je nodig?
Om aan de renovatieverplichting te voldoen, heb je twee documenten nodig: het EPC-attest van bij de aankoop, dat aantoont dat de woning label E of F had, en een nieuw attest na de werken, dat bewijst dat je naar minstens D bent opgewaardeerd.
Bewaar daarnaast je facturen en offertes van de uitgevoerde werken. Die documenten ondersteunen je dossier wanneer je moet aantonen dat de renovatie effectief is uitgevoerd, en zijn bovendien nodig voor de premieaanvragen.
- Attest vóór en na — beide EPC's zijn nodig als bewijs.
- Facturen en offertes — ondersteunen je dossier.